ยามลมหนาวเยือนกรุงเทพมหานคร บรรยากาศริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาในย่านประวัติศาสตร์อย่าง ทรงวาด และ ท่าเตียน กลับมีชีวิตชีวาขึ้นด้วยความคิดสร้างสรรค์ที่ผสานเข้ากับหลักธรรมทางพุทธศาสนา
สำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย หรือ สศร. ริเริ่มโครงการเชิญชวนผู้คนมาร่วมแต่งแต้มสีสันให้แก่ กระทงพลาสติกรีไซเคิล ซึ่งไม่ใช่เพียงการประดิษฐ์งานศิลปะ แต่เป็นการนำวัสดุที่ดูไร้ค่ากลับมาสร้างคุณค่าใหม่
เบื้องหลังการนำพลาสติกกลับมาใช้ใหม่นี้แฝงนัยสำคัญทางธรรม คือการเปรียบเปรยถึง การรู้จักใช้ทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า และการไม่ยึดติดกับรูปลักษณ์ภายนอก เพราะแม้แต่สิ่งของที่ถูกทิ้งขว้างก็สามารถสร้างประโยชน์และส่งมอบความสุขให้ผู้อื่นได้
กิจกรรมในย่านทรงวาดและท่าเตียนเปรียบเสมือนการเชื่อมโยงวิถีชีวิตดั้งเดิมเข้ากับความตระหนักรู้ในโลกปัจจุบัน ผู้เข้าร่วมจะได้สัมผัสความสงบผ่านการลงมือทำ ซึ่งถือเป็น การปฏิบัติธรรมในรูปแบบหนึ่ง ที่ใช้สมาธิและการจดจ่ออยู่กับปัจจุบันขณะ
ในขณะที่บรรจงประดับตกแต่งกระทง จิตใจของผู้สร้างสรรค์ก็ได้รับการขัดเกลาไปพร้อมกัน การเลือกใช้วัสดุรีไซเคิลยังสะท้อนถึงหลัก มัชฌิมาปฏิปทา หรือทางสายกลาง ที่สอนให้ใช้ชีวิตอย่างพอเหมาะพอดี ไม่เบียดเบียนธรรมชาติมากเกินไป
ความงดงามของกระทงพลาสติกไม่ได้อยู่ที่ความหรูหรา แต่อยู่ที่ เจตนาอันเป็นกุศล ของผู้สร้างสรรค์ ซึ่งตั้งใจลดปริมาณขยะและคืนความสะอาดให้แก่แม่น้ำเจ้าพระยา สายเลือดหลักของคนไทย
คำสอนทางพุทธศาสนาที่แฝงอยู่ในกิจกรรมช่วยให้เรามองเห็นว่าทุกสรรพสิ่งล้วนเปลี่ยนแปลงและเสื่อมสลายไปตามกาลเวลา เช่นเดียวกับกระทงที่จะถูกลอยไปตามสายน้ำ การปล่อยให้มันลอยไปคือการฝึก การปล่อยวาง ในสิ่งที่ตัวเราได้ทำอย่างดีที่สุดแล้ว
กิจกรรมนี้ยังสร้างพื้นที่แห่งการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างคนรุ่นเก่าที่คุ้นเคยกับประเพณีดั้งเดิม และคนรุ่นใหม่ที่ใส่ใจเรื่องสิ่งแวดล้อม ทำให้หลักธรรมกลายเป็นเรื่องที่เข้าถึงง่ายและนำไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน
บรรยากาศริมน้ำในช่วงแสงแดดอ่อนๆ ตกกระทบลงบนกระทงพลาสติกที่ถูกเนรมิตขึ้นใหม่ ทำให้ผู้พบเห็นรู้สึกถึงความหวัง การได้เห็นสิ่งของที่เคยเป็นขยะถูกเปลี่ยนให้เป็นงานศิลปะ คือเครื่องเตือนใจให้เราหมั่นพิจารณาตนเองว่า เราจะเปลี่ยน อุปสรรคในใจ ให้เป็นปัญญาได้อย่างไร
สศร. มุ่งหวังว่ากิจกรรมนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นเล็กๆ ในการเปลี่ยนมุมมองต่อสิ่งแวดล้อม โดยใช้ พุทธศาสนา เป็นเครื่องนำทางเพื่อให้เราสามารถอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน
การลอยกระทงในครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงประเพณี แต่เป็น การบูชาด้วยปัญญา ที่เราได้ตระหนักถึงการรักษาความสะอาดของแหล่งน้ำ ซึ่งเป็นสมบัติส่วนรวมที่ทุกคนต้องช่วยกันดูแลรักษาเพื่ออนาคตของลูกหลาน
ทุกขั้นตอนตั้งแต่การรวบรวมวัสดุ การทำความสะอาด ไปจนถึงการประดิษฐ์ประดอย ล้วนเป็นบทเรียนที่สอนให้เห็นถึงความอดทน ความเพียรพยายาม และความละเอียดรอบคอบ ซึ่งเป็นคุณธรรมสำคัญในการดำเนินชีวิตให้ประสบความสำเร็จ
ขอให้ทุกท่านที่ได้มีส่วนร่วมในกิจกรรมนี้ ได้รับพลังแห่งความสงบเย็น และนำหลักธรรมที่ได้ไปปรับใช้ ไม่ว่าจะเป็นการใช้ชีวิตอย่างมีสติ การรู้จักแบ่งปัน หรือการถนอมรักษาโลกใบนี้ให้คงอยู่ต่อไปอย่างงดงาม
เมื่อสายน้ำพาเอาความตั้งใจดีของเราลอยล่องไปไกล สิ่งที่ยังคงอยู่คือ รอยยิ้มและความภาคภูมิใจ ที่เราได้ทำหน้าที่เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมให้คงอยู่ควบคู่กันไปอย่างยั่งยืน