หลังเกษียณอายุราชการในวัย 68 ปี ร.ต.สุรชัย บุญคง ตัดสินใจเริ่มต้นบทบาทใหม่บนพื้นที่ 26 ไร่ ทว่าเส้นทางเกษตรกรไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบ ในช่วงแรกเขาเลือกปลูกพืชเชิงเดี่ยวอย่างมันสำปะหลังและมะม่วง ซึ่งดูเหมือนจะเป็นทางเลือกที่มั่นคงในเวลานั้น
ทว่าความเป็นจริงกลับสวนทาง รายได้ที่ได้รับไม่เพียงพอต่อค่าใช้จ่ายในครัวเรือน ยิ่งไปกว่านั้นการใช้สารเคมีอย่างต่อเนื่องยังส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพของเขาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้เขาต้องตั้งคำถามกับวิถีเกษตรที่กำลังทำอยู่
เขาจึงตัดสินใจหันหลังให้กับสารเคมีและเริ่มต้นศึกษา เกษตรทฤษฎีใหม่ อย่างจริงจัง โดยเปลี่ยนมาเน้นการทำเกษตรผสมผสานที่ยึดความยั่งยืนเป็นหัวใจหลัก เพื่อหวังฟื้นฟูทั้งผืนดินและสุขภาพของตนเองให้กลับมาแข็งแรงอีกครั้ง
หนึ่งในกุญแจสำคัญที่เขาเลือกนำมาใช้คือ การปลูกหญ้าแฝก ซึ่งมีรากหยั่งลึกช่วยอนุรักษ์ดินและน้ำได้อย่างดีเยี่ยม เปรียบเสมือนกำแพงธรรมชาติที่ช่วยกักเก็บความชุ่มชื้นและป้องกันการชะล้างพังทลายของหน้าดินในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนี้ เขายังหันมาปลูก ปุ๋ยพืชสด เพื่อปรับปรุงบำรุงดิน ไม่ว่าจะเป็นถั่วพุ่ม ถั่วพร้า หรือปอเทือง พืชเหล่านี้ช่วยเติมเต็มสารอาหารที่หายไปให้กลับมาอุดมสมบูรณ์โดยไม่ต้องพึ่งพาสารสังเคราะห์อีกต่อไป
ความพยายามตลอดหลายปีเปลี่ยนผืนดินที่เคยแห้งแล้งให้กลายเป็นสีเขียวขจี สร้างความมั่นคงทางอาหารและเป็นแบบอย่างให้กับคนในชุมชนได้เห็นถึงผลลัพธ์ที่จับต้องได้จริงจากการทำเกษตรตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง
ด้วยผลงานที่โดดเด่นและเป็นรูปธรรม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงประกาศยกย่องให้ ร.ต.สุรชัย บุญคง เป็น ปราชญ์เกษตรของแผ่นดิน ประจำปี พ.ศ. 2568 ในสาขาปราชญ์เกษตรเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งถือเป็นเกียรติประวัติสูงสุดสำหรับเกษตรกรไทย
ความสำเร็จนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงชั่วข้ามคืน แต่เกิดจากการเรียนรู้จากความผิดพลาดและการปรับตัวเข้ากับธรรมชาติอย่างถ่อมตน เขาพิสูจน์ให้เห็นว่าเกษตรกรสามารถสร้างรายได้ที่มั่นคงและมีคุณภาพชีวิตที่ดีได้โดยไม่ต้องทำลายสิ่งแวดล้อม
ในงานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญที่จะถึงนี้ ร.ต.สุรชัย จะเข้ารับพระราชทานโล่รางวัล ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง ในวันศุกร์ที่ 9 พฤษภาคม 2568 ซึ่งเป็นวันสำคัญที่เชิดชูอาชีพเกษตรกรอันเป็นรากฐานของเศรษฐกิจไทย
วันพืชมงคลไม่ได้เป็นเพียงแค่พิธีกรรมตามความเชื่อ แต่ยังเป็นวันที่เตือนใจให้เกษตรกรทั่วประเทศตระหนักถึงความสำคัญของการผลิตและวิถีแห่งความยั่งยืน ดังเช่นที่ปราชญ์เกษตรท่านนี้ได้ยึดถือปฏิบัติมาโดยตลอด
เรื่องราวของ ร.ต.สุรชัย เป็นบทเรียนที่สอนให้รู้ว่าไม่ว่าเราจะเริ่มต้นช้าเพียงใด หากมีความมุ่งมั่นและใช้วิธีการที่ถูกต้อง ผืนดินที่เคยแห้งแล้งย่อมกลับมาอุดมสมบูรณ์ได้เสมอ
การเปลี่ยนจากเกษตรเคมีมาเป็นเกษตรอินทรีย์อาจดูเป็นเรื่องท้าทายในตอนแรก แต่เมื่อเห็นผลลัพธ์ที่ยั่งยืน ทั้งในแง่ของผลผลิตและสุขภาพ ก็นับว่าเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุดในชีวิต
ทุกวันนี้พื้นที่ 26 ไร่ของเขาไม่เพียงแต่เป็นแหล่งผลิตอาหาร แต่ยังเป็นศูนย์เรียนรู้ให้แก่คนในชุมชนที่สนใจอยากเริ่มต้นวิถีเกษตรพอเพียงตามรอยปราชญ์ท่านนี้
ความสำเร็จของเขาคือแรงบันดาลใจให้กับเกษตรกรไทยที่กำลังเผชิญกับปัญหาดินเสื่อมโทรมหรือรายได้ไม่เพียงพอ ให้หันกลับมามองทรัพยากรธรรมชาติรอบตัวและใช้ประโยชน์จากมันอย่างชาญฉลาด
ท้ายที่สุดแล้ว สิ่งที่ ร.ต.สุรชัย ได้รับมากกว่าโล่รางวัล คือความภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งในการรักษาผืนแผ่นดินไทยให้คงความอุดมสมบูรณ์ เพื่อส่งต่อให้กับคนรุ่นหลังสืบไป