ในห้วงเวลาที่ความวุ่นวายถาโถมเข้ามาในชีวิตประจำวัน หลายครั้งที่เราอาจตั้งคำถามกับตัวเองว่า การเป็น ชาวพุทธ ที่แท้จริงนั้นมีความหมายอย่างไรกันแน่ บางครั้งคำตอบอาจไม่ได้ซ่อนอยู่ในพิธีกรรมที่ซับซ้อน แต่อยู่ในความหมายอันเรียบง่ายที่สืบทอดกันมานับพันปี

คำว่าชาวพุทธนั้นมีรากศัพท์มาจากคำว่า พุทธ หรือ พุทธะ ซึ่งหากแปลความหมายให้ลึกซึ้งลงไปจะพบกับคุณลักษณะสามประการที่งดงาม นั่นคือการเป็น ผู้ตื่น ผู้รู้ และ ผู้เบิกบาน ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่ผู้ปฏิบัติธรรมควรทำความเข้าใจ

การเป็น ผู้ตื่น นั้นไม่ได้หมายถึงเพียงการลืมตาขึ้นมาในยามเช้า แต่หมายถึงการตื่นจากความหลงผิด ตื่นจากความมัวเมาในกิเลสที่คอยฉุดรั้งจิตใจให้ห่างไกลจากความจริงของชีวิต เป็นภาวะที่จิตใจมีความตระหนักรู้ต่อสภาวะปัจจุบันอย่างแท้จริง

ถัดมาคือการเป็น ผู้รู้ ซึ่งหมายถึงการมีความเข้าใจในความเป็นไปของธรรมชาติ เข้าใจในกฎแห่งเหตุและผลที่ดำเนินอยู่รอบตัวเรา การรู้ในที่นี้คือการรู้เท่าทันอารมณ์ของตนเองและรู้เท่าทันความเป็นจริงของโลกที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

ส่วนคำว่า ผู้เบิกบาน นั้นเป็นผลลัพธ์ที่งดงามที่สุดของการเป็นผู้ตื่นและผู้รู้ ความเบิกบานในทางธรรมไม่ใช่ความรื่นเริงทางโลก แต่คือความเบิกบานที่เกิดจาก ปัญญา ที่สว่างไสวภายในจิตใจ เปรียบเสมือนดอกบัวที่บานรับแสงอาทิตย์หลังจากพ้นจากโคลนตม

หลายท่านอาจสงสัยว่าความเบิกบานด้วยปัญญาคืออะไร คำตอบคือสภาวะที่จิตใจมีความโปร่งเบา ไม่ถูกพันธนาการด้วยความทุกข์หรือความกังวล เป็นความสุขที่เกิดจากการที่จิตได้สัมผัสกับความจริงอันประเสริฐจนเกิดความอิ่มเอมใจ

ชาวพุทธที่แท้จริงจึงเป็นผู้ที่มี ศรัทธา แต่เป็นศรัทธาที่ไม่ได้เกิดจากความงมงาย หากแต่เป็นศรัทธาที่ตั้งมั่นอยู่บนฐานของปัญญาและการไตร่ตรองด้วยเหตุและผลอย่างถ่องแท้

ความเชื่อที่ว่าศรัทธาต้องมาคู่กับปัญญานั้น ไม่ใช่เรื่องใหม่หรือเรื่องไกลตัว เพราะในศาสนาหรือแนวคิดอื่น ๆ ทั่วโลก ต่างก็ให้ความสำคัญกับการที่มนุษย์จะก้าวไปข้างหน้าด้วยความรู้และความเข้าใจในสิ่งที่ตนเองยึดถือเช่นเดียวกัน

เมื่อเรามีความรู้เป็นเครื่องนำทาง ศรัทธาของเราจะมีความมั่นคงดุจภูเขาหิน ไม่หวั่นไหวไปตามกระแสลมแห่งความเปลี่ยนแปลงหรือคำวิพากษ์วิจารณ์ใด ๆ เพราะเราได้พิสูจน์ด้วยปัญญาของตนเองแล้วว่าสิ่งนั้นคือทางออกของชีวิต

การนำหลักการนี้มาปรับใช้ในชีวิตประจำวันทำได้ไม่ยาก เริ่มจากการหมั่นสำรวจใจตนเองในแต่ละวัน ว่าเรากำลังตื่นอยู่หรือไม่ เรากำลังรู้เท่าทันอารมณ์ที่เกิดขึ้นไหม และเราสามารถรักษาความเบิกบานไว้ท่ามกลางอุปสรรคได้เพียงใด

เมื่อเราสามารถรักษาความตื่น ความรู้ และความเบิกบานไว้ได้ ปัญหาต่าง ๆ ที่เคยดูเหมือนภูเขาลูกใหญ่ก็จะเริ่มเล็กลงจนกลายเป็นเพียงก้อนกรวดเล็ก ๆ ที่เราสามารถก้าวข้ามไปได้อย่างง่ายดาย

ความเรียบง่ายนี้เองคือเสน่ห์ของพุทธศาสนา ที่ไม่ได้ต้องการให้เราละทิ้งหน้าที่การงานหรือโลกภายนอก แต่ต้องการให้เราใช้ชีวิตอยู่บนโลกใบนี้ด้วยใจที่เบิกบานและมีปัญญาเป็นเครื่องคุ้มครอง

ลองจินตนาการดูว่า หากในทุกย่างก้าวของชีวิตเรามีความตระหนักรู้และมีปัญญาคอยกำกับ ความขัดแย้งในใจก็จะลดน้อยลง และความสงบเย็นก็จะเข้ามาแทนที่ในทุกจังหวะของลมหายใจ

การเป็นชาวพุทธจึงไม่ใช่เพียงแค่การมีชื่อในทะเบียนบ้านหรือการประกอบพิธีตามประเพณี แต่คือการฝึกฝนจิตใจให้เข้าถึงสภาวะที่ตื่น รู้ และเบิกบาน เพื่อให้เราสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณค่าและเปี่ยมด้วยเมตตาต่อตนเองและผู้อื่น

ท้ายที่สุดแล้ว หากเราสามารถเข้าถึงหัวใจของคำว่าพุทธะได้อย่างแท้จริง เราจะพบว่าชีวิตที่ดูเหมือนจะเต็มไปด้วยปัญหา กลับกลายเป็นโอกาสในการเรียนรู้และเติบโตในทุกขณะจิต และนั่นคือจุดเริ่มต้นของการเป็นชาวพุทธที่สมบูรณ์ในวิถีแห่งปัญญาอย่างแท้จริง