ในห้วงเวลาที่สังคมออนไลน์กำลังถกเถียงกันอย่างดุเดือดเกี่ยวกับประเด็นการจดทะเบียนคุ้มครองพันธุ์กะเพรา จนเกิดความกังวลว่าวิถีชีวิตดั้งเดิมของคนไทยในการปลูกและบริโภคผักสวนครัวชนิดนี้อาจถูกจำกัด หรือเกษตรกรจะต้องตกอยู่ในสภาวะถูกบีบบังคับให้ซื้อเมล็ดพันธุ์จากกลุ่มทุนเพียงอย่างเดียวหรือไม่นั้น ความชัดเจนได้ถูกส่งตรงมาจาก คุณวิเศษ วิศิษฏ์วิญญู กรรมการผู้จัดการ บริษัท ซีพีแรม จำกัด เพื่อยุติความเข้าใจผิดที่เกิดขึ้น
คำยืนยันแรกที่สำคัญที่สุดคือ กะเพราพันธุ์ดั้งเดิมที่คนไทยคุ้นเคยและปลูกกันมาอย่างยาวนานกว่า 300 สายพันธุ์ ในประเทศไทย ยังคงเป็นอิสระอย่างสมบูรณ์ ประชาชนทั่วไป พ่อค้าแม่ค้า และร้านอาหาร ยังคงสามารถปลูก กิน และซื้อขายกะเพราตามวิถีเดิมได้ตามปกติทุกประการ การคุ้มครองสิทธิในพันธุ์พืชนั้นมีผลบังคับใช้เฉพาะกับสายพันธุ์ใหม่ที่ผ่านกระบวนการวิจัยและพัฒนาขึ้นมาใหม่เท่านั้น ไม่ได้ครอบคลุมถึงกะเพราพื้นเมืองแต่อย่างใด
การพัฒนาสายพันธุ์กะเพราทั้ง 4 ชนิด ได้แก่ แก้วจุรี 01, 02, 03 และ 04 นั้น เป็นผลลัพธ์จากการวิจัยร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ที่ใช้เวลายาวนานกว่า 10 ปี โดยมีจุดมุ่งหมายหลักเพื่อใช้เป็นวัตถุดิบคุณภาพในอาหารพร้อมรับประทานของบริษัทเท่านั้น ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำธุรกิจขายเมล็ดพันธุ์หรือต้นกล้าออกสู่ตลาดทั่วไป
ในมุมมองของนักวิจัย การพัฒนาพันธุ์พืชคือกลไกสำคัญที่ทั่วโลกให้ความสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา หรือจีน เพื่อยกระดับผลผลิตให้มีความทนทานต่อสภาพอากาศ ต้านทานโรค และมีคุณภาพที่สม่ำเสมอ ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญในการผลักดันประเทศไทยสู่การเป็น ครัวของโลก
สำหรับเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการในระบบ Contract Farming หรือที่เรียกว่าเครือข่ายเกษตรกรคู่ชีวิตนั้น จะได้รับประโยชน์โดยตรงจากการถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคนิคการเพาะปลูกที่ทันสมัย ระบบแปลงที่ได้รับการพัฒนานี้สามารถเพิ่มประสิทธิภาพการตัดเก็บผลผลิตได้สูงถึงประมาณ 20 ครั้ง ก่อนที่จะต้องรื้อแปลง ซึ่งถือว่าสูงกว่ากะเพราทั่วไปที่ทำได้เพียง 8-9 ครั้งเท่านั้น
ในส่วนของความกังวลเรื่องละอองเกสรที่อาจปลิวไปผสมข้ามแปลงจนเกิดการกลายพันธุ์นั้น ทางบริษัทได้ให้ความกระจ่างทางวิชาการว่า หากเหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นตามธรรมชาติและเกษตรกรนำเมล็ดเหล่านั้นไปปลูกต่อ ก็ไม่ถือว่าเป็นการละเมิดสิทธิ์ตามกฎหมายแต่อย่างใด ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงที่ช่วยลดความตื่นตระหนกให้กับเกษตรกรรายย่อยได้เป็นอย่างดี
การวิจัยในครั้งนี้ยังมุ่งเน้นไปที่โจทย์ของผู้บริโภคเป็นหลัก เพื่อให้ได้กะเพราที่มีกลิ่นและรสชาติที่ชัดเจน ใบมีขนาดพอเหมาะ และที่สำคัญคือต้องไม่หดตัวจนลีบแบนเมื่อผ่านความร้อนจากการผัด ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในกะเพราทั่วไปตามท้องตลาด
คุณวิเศษยังเน้นย้ำถึงบทบาทของเกษตรกรในฐานะ ผู้ร่วมเรียนรู้ ไม่ใช่เพียงผู้รับคำสั่ง เกษตรกรในเครือข่ายได้นำประสบการณ์จริงในพื้นที่มาแลกเปลี่ยนและต่อยอดกับนักวิจัย ทำให้การพัฒนาพันธุ์พืชไม่ได้เป็นเพียงการทำงานในห้องแล็บ แต่เป็นการผสานองค์ความรู้จากภาคสนามเข้ากับเทคโนโลยี
ระบบการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่นี้ถือเป็นกลไกมาตรฐานที่ใช้กับพืชหลายชนิด เช่น ผลไม้และปาล์ม เพื่อสร้างแรงจูงใจให้เกิดการลงทุนด้านการวิจัยและพัฒนา ซึ่งต้องอาศัยทั้งบุคลากร งบประมาณ และระยะเวลาที่ยาวนาน การมีกฎหมายคุ้มครองจึงเป็นเครื่องมือที่ช่วยรับรองสิทธิของผู้พัฒนาผลงานทางปัญญา
อย่างไรก็ตาม ความสมดุลคือสิ่งสำคัญที่สุด การตั้งโจทย์งานวิจัยจะต้องสร้างประโยชน์ต่อประเทศ ผู้บริโภค และชุมชน โดยไม่ทำลายคุณค่าดั้งเดิมหรือจำกัดผลประโยชน์ไว้เพียงฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง เพื่อให้เกิดการเติบโตที่ยั่งยืนในอุตสาหกรรมเกษตรไทย
นอกเหนือจากความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์แล้ว ซีพีแรมยังได้ร่วมมือกับหน่วยงานชั้นนำอย่าง สวทช. วว. และมหาวิทยาลัยมหิดล เพื่อพัฒนาโจทย์วิจัยที่หลากหลาย ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการวิจัยและพัฒนาคือกุญแจสำคัญในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลผลิตทางการเกษตรของไทยในเวทีโลก
บทสรุปของเรื่องนี้จึงไม่ใช่เรื่องของการผูกขาด แต่เป็นเรื่องของการสร้างทางเลือกใหม่ให้กับระบบห่วงโซ่อุปทานอาหาร โดยยังคงรักษาพื้นที่ของความหลากหลายทางชีวภาพและวิถีการเกษตรแบบดั้งเดิมไว้ได้อย่างครบถ้วน
ท้ายที่สุดแล้ว ความก้าวหน้าทางการเกษตรต้องเดินควบคู่ไปกับความเข้าใจที่ถูกต้อง เพื่อให้เกษตรกรไทยสามารถนำเทคโนโลยีมาปรับใช้และยกระดับคุณภาพชีวิตของตนเองได้อย่างมั่นคงและยั่งยืนในอนาคต