เพื่อนๆ เคยสงสัยกันไหมครับว่า ถ้าวันหนึ่งพื้นที่ดินดีๆ เริ่มหายากขึ้น หรือเราอยากทำสวนผักแต่ไม่อยากปวดหลังกับการขุดดินหนักๆ เราจะมีทางเลือกอื่นบ้างไหม? วันนี้ผมมีเรื่องราวที่น่าทึ่งจากประเทศญี่ปุ่นมาเล่าให้ฟังครับ เป็นนวัตกรรมที่เปลี่ยนหน้าตาของการเกษตรไปอย่างสิ้นเชิง โดยที่เราแทบไม่ต้องง้อดินเลยแม้แต่นิดเดียว
เรื่องราวนี้เริ่มต้นจากคุณ ยูอิจิ โมริ นักวิจัยชาวญี่ปุ่นจากเมืองฮิราซึกะ จังหวัดคานากาวะครับ เดิมทีคุณโมริไม่ได้ตั้งใจจะมาทำเกษตรหรอกนะครับ เขาเป็นนักวิจัยที่ศึกษาเกี่ยวกับ ไฮโดรเจล หรือวัสดุที่สามารถดูดซับน้ำได้ดีเยี่ยม ซึ่งตอนแรกเขาตั้งใจจะนำไปใช้ในงานทางการแพทย์มากกว่า
แต่ด้วยความที่เขามองเห็นปัญหาใกล้ตัวในญี่ปุ่น ทั้งเรื่องพื้นที่เพาะปลูกที่จำกัดและปัญหาขาดแคลนแรงงานในภาคเกษตร เขาเลยเกิดคำถามขึ้นมาว่า ในเมื่อไฮโดรเจลมันดูดซับน้ำได้ดีขนาดนี้ ทำไมเราไม่ลองเปลี่ยนมันมาเป็นแผ่นสำหรับปลูกพืชดูล่ะ? มันน่าจะช่วยให้เราปลูกผักโดยไม่ต้องใช้ดินได้จริงหรือไม่?
จากห้องทดลองเล็กๆ สู่การลองผิดลองถูกนับครั้งไม่ถ้วน คุณโมริและบริษัท Mebiol ของเขาได้ใช้เวลาพัฒนาแนวคิดนี้อย่างจริงจัง จนกระทั่งในปี 2002 พวกเขาก็ทำสำเร็จครับ! พวกเขาผลิตแผ่นฟิล์มพิเศษขึ้นมาได้สำเร็จ และจดสิทธิบัตรในหลายประเทศทั่วโลก กลายเป็นนวัตกรรมที่เรียกว่า เกษตรบนแผ่นฟิล์ม หรือ Film Farming ที่ใครหลายคนในปัจจุบันกำลังให้ความสนใจ
หลักการทำงานของมันฟังดูเหมือนเวทมนตร์เลยครับ คือรากของพืชจะเติบโตอยู่บนผิวของแผ่นฟิล์มนี้ โดยที่ใต้แผ่นฟิล์มจะมีน้ำและสารอาหารเตรียมไว้ให้พืชได้ดูดซึมผ่านรูขนาดเล็กมากๆ รูพวกนี้เล็กเสียจนตาเปล่าของเรามองไม่เห็นเลยครับ
ความเจ๋งของมันไม่ได้มีแค่นั้นนะครับ เพราะรูขนาดจิ๋วที่ว่านี้ทำหน้าที่เหมือน ปราการด่านหน้า ที่คอยกั้นเชื้อโรค ไม่ว่าจะเป็นไวรัสหรือแบคทีเรียที่มักจะอยู่ในดิน ไม่ให้หลุดรอดเข้าไปทำร้ายรากพืชได้ง่ายๆ ผลลัพธ์ที่ได้คือพืชที่แข็งแรงและเติบโตได้อย่างสมบูรณ์โดยไม่ต้องพึ่งพาสารเคมีกำจัดศัตรูพืชมากเหมือนการปลูกแบบเดิม
ที่น่าทึ่งที่สุดสำหรับเกษตรกรมือใหม่หรือใครที่อยากประหยัดทรัพยากร คือการปลูกพืชด้วยวิธีนี้สามารถลดการใช้น้ำได้มหาศาลถึง 90% เลยทีเดียวครับ! ลองจินตนาการดูนะครับว่า ในยุคที่น้ำเริ่มหายาก การปลูกผักที่ใช้น้ำน้อยขนาดนี้จะช่วยประหยัดต้นทุนและรักษาสิ่งแวดล้อมได้ดีแค่ไหน
การนำนวัตกรรมนี้มาใช้ไม่ได้เป็นเรื่องไกลตัวอีกต่อไป เพราะจากห้องทดลองในวันนั้น วันนี้มันได้ถูกนำมาปรับใช้ในแปลงเกษตรจริงแล้ว ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่าความคิดสร้างสรรค์ที่เริ่มจากปัญหาเล็กๆ สามารถกลายเป็นทางออกที่ยิ่งใหญ่ให้กับคนทั้งโลกได้
สำหรับเพื่อนๆ ที่กำลังมองหาแรงบันดาลใจในการเริ่มทำเกษตร ผมอยากให้มองว่านวัตกรรมนี้คือตัวอย่างที่ดีครับ ว่าการทำเกษตรไม่จำเป็นต้องยึดติดกับวิธีเดิมๆ เสมอไป เราสามารถเปิดรับเทคโนโลยีใหม่ๆ เพื่อให้ชีวิตเกษตรกรสะดวกขึ้นและมีประสิทธิภาพมากขึ้น
บางครั้งการก้าวออกจากกรอบความคิดเดิมๆ ก็ทำให้เราพบกับคำตอบที่คาดไม่ถึง เหมือนกับที่คุณโมริเปลี่ยนไฮโดรเจลทางการแพทย์ให้กลายเป็นฟิล์มปลูกผักที่ช่วยให้ผู้คนมีอาหารสะอาดๆ กินได้ทุกที่ทุกเวลา
ไม่ว่าคุณจะเป็นเกษตรกรมือโปรที่มีพื้นที่กว้างขวาง หรือเป็นคนเมืองที่มีพื้นที่จำกัดในคอนโด แนวคิดเรื่องการใช้ นวัตกรรม เข้ามาช่วยแบบนี้ เป็นก้าวแรกที่น่าสนใจมากในการเริ่มต้นทำสวนของตัวเองครับ
แน่นอนว่าการเริ่มต้นอะไรใหม่ๆ อาจต้องใช้เวลาศึกษาและเรียนรู้ แต่ถ้าเรามีความมุ่งมั่นเหมือนกับผู้พัฒนาเทคโนโลยีนี้ ผมเชื่อว่าไม่ว่าใครก็สามารถประสบความสำเร็จในการทำเกษตรได้เช่นกัน
ลองคิดดูนะครับ ถ้าในอนาคตเราสามารถปลูกผักในพื้นที่ที่เคยปลูกไม่ได้มาก่อน ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่แห้งแล้งหรือแม้แต่บนพื้นปูนแข็งๆ ด้วยแผ่นฟิล์มแผ่นเดียว โลกของเราจะเป็นอย่างไร?
นี่ไม่ใช่แค่เรื่องของเทคโนโลยี แต่เป็นเรื่องของความพยายามในการแก้ปัญหาเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และนั่นคือหัวใจสำคัญของการทำเกษตรที่ยั่งยืนครับ
สุดท้ายนี้ เราอาจจะตั้งคำถามทิ้งท้ายไว้ว่า หากนวัตกรรมนี้แพร่หลายมากขึ้นในบ้านเรา เพื่อนๆ คิดว่าพืชชนิดไหนบ้างที่น่าจะเหมาะกับการปลูกบนแผ่นฟิล์มมากที่สุดครับ?